جو زراعی (Hordeum vulgare L.) یکی از نخستین گیاهان اهلی شده در کشاورزی دنیای قدیم می­باشد که طی فرآیندهای مکرر گزینش توسط کشاورزان در مناطق مختلف دنیا از نیای وحشی خود H. spontaneum (C. Koch.) Thell. تکامل یافته ­است. گزارش شده­ است که این گیاه زراعی، از نظر تولید بعد از گندم، رتبه دوم در ایران و بعد از برنج و ذرت، رتبه چهارم در دنیا را به خود اختصاص داده است. محتوای بالای فیبر و پروتئین کم سبب شده ­است تا اندام هوایی این گیاه به عنوان یک علوفه سیلویی به­طور ویژه­ای در صنعت دامداری مورد توجه قرار گیرد. از طرف دیگر دانه جو به دلیل دارا بودن فسفر، کلسیم، پروتئین و ویتامین­های گروه B دارای اهمیت فراوانی در تأمین نیاز غذایی انسان می­باشد. علاوه بر این، مالت جو و عصاره آن نیز به دلیل ویژگی های آنزیمی، طعم و رنگ­دهندگی و ارزش غذایی آن در فرمولاسیون مواد غذایی به خصوص صنعت نوشیدنی، مورد استفاده می‏گیرد. بنابراین با توجه به اهمیت جو در تأمین بخش مهمی از نیاز غذایی انسان، بررسی همه جانبه ارزش غذایی آن می­تواند نقش مهمی در توسعه سطح زیرکشت و بهبود پایه ژنتیکی ارقام موجود داشته باشد. در این مقاله سعی شده است تا به عمده­ترین ابعاد تغذیه­ای و تکنولوژیکی دانه جو پرداخته شود. از این­رو به نظر می­رسد اطلاعات ارائه شده در این خصوص نقش کلیدی در ارتقای جایگاه جو در کشور داشته باشد.

در این تحقیق برخی خواص مکانیکی دانه جو شامل تغییر شکل در نقطه گسیختگی، نیروی گسیختگی، انرژی گسیختگی و چغرمگی در رطوبت های 10.5، 12.5، 14.5 و 16.5 درصد (Wdb) و با سرعت های بارگذاری 5mm.min-1 ، 15، 25 و 35 و در 3 اندازه دانه در آزمایش فاکتوریل در طرح پایه کاملا تصادفی با 7 تکرار بررسی شد. نتایج نشان داد که اثر رطوبت بر نیروی گسیختگی، انرژی گسیختگی، تغییر شکل و چغرمگی در سطح احتمالی 1% معنی دار است. همچنین اثر سرعت بارگذاری، بر تغییر شکل در سطح احتمالی 1% معنی دار شد. اثر متقابل رطوبت و سرعت بارگذاری نیز بر تغییر شکل و چغرمگی در سطح احتمالی 1% و بر نیروی گسیختگی و انرژی گسیختگی در سطح احتمالی 5% معنی دار شد. بعلاوه با افزایش رطوبت تمامی پارامتر های مکانیکی مورد آزمایش افزایش داشته است و با افزایش اندازه دانه، مقادیر نیروی گسیختگی و تغییر شکل به صورت خطی افزایش داشته است.

به منظور بررسی و تعیین مهمترین خصوصیات فیزیولویک موثر بر عملکرد دانه محصول جو، آزمایشی در سال 79-1377 در مزرعه تحقیقاتی کبوترآباد اصفهان انجام شد. آزمایش با شرکت 7 ژنوتیپ جو و در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی و سه تکرار در 2 فصل زراعی انجام گردید. نتایج نشان داد که بین ژنوتیپ های مورد مطالعه از نظر عملکرد دانه اختلاف معنی داری وجود دارد. ژنوتیپ شماره 6 (Torsh/9cr. 279-07//Bgs S) با 7323 کیلوگرم در هکتار و ژنوتیپ شماره 7 (Chat//Roho/Alger-Ceres) با 5442کیلوگرم در هکتار به ترتیب بیشترین و کمترین عملکرد را تولید نموده اند. تجمع ماده خشک در ژنوتیپ های جو تا حدود 750 درجه روز رشد پس از کاشت بطئی بود و پس از آن حدود 1700 درجه روز رشد به سرعت افزایش یافت و از آن به بعد رو به کاهش نهاد. ریزش برگها در ژنوتیپ 7 زودتر از سایر ژنوتیپ ها آغاز شده و با سرعت زیادی ادامه یافت. حداکثر شاخص سطح برگ در بین ژنوتیپ ها بین 3.5 تا 6 متغیر بود و ژنوتیپ شماره 6 حداکثر 6.2 مترمربع برگ در یک مترمربع زمین تولید نمود. میانگین طول دوره از کاشت تا مرحله گرده افشانی و ظهور سنبله ها 1400 درجه روز رشد در جو والفجر و 1100 درجه روز رشد برای سایر ژنوتیپ ها بود. سرعت رشد نسبی (RGR) ژنوتیپ ها با گذشت زمان سیر نزولی داشت و جو والفجر نسبت به سایر ژنوتیپ ها از سرعت رشد نسبی کمتری در ابتدای فصل برخوردار بود. کمترین سرعت رشد محصول (CGR) در زمان ظهور سنبله ها را ژنوتیپ شماره 7 و حداکثر CGR را ژنوتیپ شماره 6 به ترتیب با 15.6 و 23.4 گرم بر مترمربع بر 10 واحد گرمایی تولید نمود. در نتیجه ژنوتیپ شماره 6 که بالاترین عملکرد را تولید نموده است از شاخص سطح برگ و سرعت رشد محصول بیشتری نیز برخوردار بوده است و دوام CGR از گرده افشانی تا رسیدگی نیز طولانی تر بوده است.

به منظور بررسی اثر اندازه دانه جو آسیا شده بر عملکرد گاوهای شیری، 6 گاو شیرده نژاد هولشتین در قالب یک طرح مربع لاتین 3×3 تکرار شده، مورد مطالعه قرار گرفتند. قطر متوسط هندسی اندازه ذرات دانه جو برابر 0.94، 1.93 و 2.9 میلی متر (به ترتیب در تیمارهای 1، 2 و 3) بود. جیره ها تنها از نظر اندازه ذرات دانه جو با هم تفاوت داشتند و همه گاوها جیره ای دارای %40 ذرت سیلو شده و %60 کنسانتره دریافت کردند که %50 بخش کنسانتره ای جیره را دانه جو آسیا شده (دارای اندازه های مختلف) تشکیل می داد. اختلاف بین ماده خشک مصرفی روزانه، درصد چربی، لاکتوز و کل مواد جامد شیر، تولید چربی روزانه، درصد قابلیت هضم ماده خشک، نسبت تولید روزانه شیر تصحیح شده (بر پایه %4 چربی)، ماده خشک قابل هضم، pH ادرار و مایع شکمبه، تغییر وزن روزانه و اندازه ذرات مدفوع، بین تیمارهای آزمایشی معنی دار نبود. با افزایش اندازه ذرات جو، روندی کاهشی در تولید چربی روزانه و قابلیت هضم ماده خشک و روندی افزایشی در تغییر وزن بدن و اندازه ذرات مدفوع دیده شد. درصد چربی شیر تیمار 3 بالاتر بود، اما تفاوت بین تیمارها معنی دار نبود. تیمار 3 به طور معنی داری باعث کاهش درصد پروتئین شیر، تولید شیر روزانه و pH مدفوع شد و با افزایش اندازه ذرات دانه جو، درصد ماده خشک مدفوع به طور معنی داری افزایش و تولید روزانه پروتئین شیر به طور معنی داری کاهش یات. تولید روزانه شیر تصحیح شده بر پایه %4 چربی، نسبت تولید شیر روزانه تصحیح شده بر پایه %4 چربی به ماده خشک مصرفی روزانه، تولید روزانه لاکتوز شیر، تولید روزانه کل مواد جامد شیر و قابلیت هضم ماده آلی، تفاوت معنی داری بین تیمار 1 با 2 و 2 با 3 وجود نداشت، ولی بین تیمارهای 1 با 3 تفاوت معنی داری دیده شد. افزایش اندازه ذرات دانه جو باعث کاهش مقدار عددی تمام این اندازه گیری ها شد. ناپدید شدن ماده خشک در ساعت های مختلف انکوباسیون نیز با استفاده از گوسفند اندازه گیری شد و تجزیه پذیری موثر ماده خشک برای تیمارهای 1، 2 و 3 به ترتیب 72.07، 56.63 و %46.26 بود که روندی کاهشی را با افزایش اندازه ذرات نشان می دهد. داده های آزمایش نشان می دهد که به احتمال درشت آسیا کردن دانه های جو نیز مشکلاتی را در امر تغذیه دام ایجاد می کند و در شرایط مشابه با آزمایش حاضر، ذرات نزدیک به یک میلی متر را می توان توصیه کرد.

این بررسی به منظور تعیین همبستگی بین تعدادی از صفات وابسته به عملکرد و نیز روابط علت و معلولی بین آن ها در 25 رقم و لاین پیشرفته از جوهای شش ردیفه انجام شد. در طول فصل رشد و نیز بعد از برداشت 19 صفت عملکرد دانه، سطح برگ پرچم، دوام سطح برگ پرچم، سطح دم سنبله، دوام سطح دم سنبله، سطح غلاف برگ پرچم، دوام سطح غلاف برگ پرچم، قطر ساقه، ارتفاع بوته، طول سنبله، طول ریشک، تعداد سنبله در واحد سطح، تعداد دانه در سنبله، وزن سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد کاه و شاخص برداشت با اندازه گیری 10 نمونه تصادفی در هر کرت، یادداشت شدند. با استفاده از رگرسیون های چند مرحله ای (صعودی، نزولی و گام به گام) مناسب ترین مدل برای عملکرد دانه تشکیل شد، سپس با استفاده از روش تجزیه علیت همبستگی بین صفات باقی مانده در مدل به اثر مستقیم و اثر غیر مستقیم تفکیک گردید. با توجه به همبستگی و نیز تجزیه علیت، تعداد دانه در سنبله با اثر مستقیم 1.3607 مهم ترین جز موثر بر عملکرد دانه تشخیص داده شد. اثر مستقیم تعداد سنبله در واحد سطح و وزن دانه نیز مثبت بود. ضریب همبستگی وزن هزاردانه و تعداد دانه در سنبله با عملکرد مثبت و معنی دار بود در حالی که علی رغم اثر مستقیم معنی دار، ضریب همبستگی عملکرد دانه و تعداد سنبله در واحد سطح معنی دار نبو

انجام هر نوع تحلیل مهندسی به منظور طراحی یا بهینه سازی سامانه های ماشینی در مراحل مختلف برداشت و فراوری محصولات دانه ای، از جمله دانه جو، به وجود اطلاعات پایه در زمینه خواص فیزیکی و مکانیکی مواد کشاورزی وابسته است. خواصی که به واسطه ماهیت زیست شناختی مواد کشاورزی در شرایط مختلف به طور معنی داری تغییر می کنند. بر این اساس، در این پژوهش با انجام 300 آزمون فشاری، دو پارامتر با اهمیت ضریب کشسانی و تنش تماسی که عموما معرف استحکام دانه می باشند استخراج شد و اثر متغیرهای مستقل بر آنها از لحاظ آماری مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که عوامل رقم (ارقام سهند، ماکویی و والفجر) و رطوبت، تاثیر معنی داری بر ضریب کشسانی و حداکثر تنش تماسی دانه جو دارند (p<0.01) در حالی که اثر اندازه دانه بر آنها معنی دار نبود. با افزایش رطوبت، تنش تماسی به طور خطی و ضریب کشسانی، تحت منحنی –S شکل معکوس کاهش می یابد. بر این اساس می توان سطح رطوبت 17 درصد (بر پایه تر) را به عنوان رطوبت انتقالی در دانه جو در نظر گرفت، به طوری که در مقادیر کمتر و بیشتر از آن، دانه به ترتیب، رفتاری ترد و نرم از خود نشان می دهد. محدوده حداکثر تنش ایجاد شده در دانه جو در محدوده کشسان از 243 مگاپاسکال، در رطوبت 25 درصد تا 2832 مگاپاسکال در رطوبت 10.2 درصد متغیر بود. به همین ترتیب ضریب کشسانی دانه جو نیز از 11.3 تا 455.4 مگاپاسکال در شرایط مختلف تیماری، متفاوت بود.

تریتیکاله گیاهی است که از تلاقی گندم و چاودار حاصل شده است. این گیاه در مناطق خشک، سرد و در ارتفاعات همراه با خاکهای ضعیف و شنی که گندم و جو قابلیت تولید کمی دارند، قادر به سازگاری با محیط و تولید مناسب می باشد و دانه این گیاه از نظر شکل ظاهری شبیه گندم است ولی از نظر پروتیین موجود در دانه نسبت به دانه گندم و جو برتری دارد. در این تحقیق از 16 راس گوسفند نر نژاد زل در قالب طرح آماری کاملا تصادفی مشتمل بر 4 تیمار و هر تیمار دارای 4 تکرار استفاده شد. جیره خوراکی از چهار گروه شامل دانه های گندم قدس، جو والفجر و دو رقم تریتیکاله  PGSو MUSS تشکیل شد. نتایج نشان داد که از نظر خوشخوراکی (مصرف ماده خشک) دانه جو نسبت به دانه گندم دارای برتری معنی داری بوده است.  (P<0.05) اگر چه بین مقدار مصرف ماده خشک دو رقم تریتیکاله و گندم تفاوت معنی داری مشاهده نشد ولی دو رقم تریتیکاله از این حیث نسبت به گندم برتری داشته اند (کاه و دانه بصورت مخلوط خورانده شده است).ضریب قابلیت هضم ماده خشک، ماده آلی، پروتیین خام، چربی خام، (NFE)  در دانه های مورد شرح یکسان و تفاوت معنی داری بین آنها مشاهده نشد. همچنین انرژی خام، مجموع مواد مغذی قابل هضم (TDN)، انرژی قابل هضم و انرژی متابولیسمی دانه ها همین روند را نشان دادند. نتایج فوق نشان می دهد که با توجه به قابلیت هضم و انرژی زایی یکسان می توان از دانه رقم های تریتیکاله در جایگزینی با دانه جو و بویژه دانه گندم که مصرف انسانی دارد، در تامین بخشی از کنسانتره دامها مخصوصا گوسفند استفاده کرد.

به منظور ارزیابی منابع ژنتیکی گیاهی تحمل به تنش خشکی، آزمایشی با 15 ژنوتیپ جو در سال زراعی 1387 در دو شرایط آبیاری و تنش خشکی (هر 30 روز یک نوبت)، در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه ایستگاه تحقیقات کشاورزی خوی اجرا شد. در این آزمایش برخی صفات فیزیولوژیک و مورفولوژیک اندازه گیری شدند. تجزیه واریانس ساده برای هر یک از آزمایش ها و تجزیه مرکب آنها نشان داد که اختلاف معنی داری بین کلیه صفات به جزء صفات طول ریشک و تعداد روز تا جوانه زنی وجود داشت. علاوه بر آن اثر متقابل ژنوتیپ با شرایط محیطی برای کلیه صفات به غیر از طول ریشک، طول سنبله، تعداد دانه در سنبله، تعداد پنجه های بارور و ارتفاع گیاه معنی دار شد. عملکرد دانه ژنوتیپ شماره 15 (بومی سکمن آباد خوی)، 14 (محلی خوی) و  3(unionRihan /Algr) برتر از سایر ژنوتیپ ها بود و ژنوتیپ های دیگر در رتبه بعدی قرار گرفتند. ژنوتیپ شماره 12 (کارون - کالیفرنیا) در هر دو محیط به عنوان ژنوتیپ ضعیف ارزیابی گردید. بررسی رابطه بین عملکرد آبی و عملکرد خشکی و شاخص (STI)، میانگین هندسی (G.M.P) و میانگین حسابی (M.P) برای شناسایی ژنوتیپ های متحمل به خشکی نشان داد که ژنوتیپ شماره 15 (بومی سکمن آباد خوی) در هر دو آزمایش هم از لحاظ عملکرد دانه و هم از لحاظ شاخص های تحمل به تنش خشکی برتر از سایر ژنوتیپ ها بود.

به منظور بررسی اهمیت فتوسنتز و تعرق سنبله در تعیین اندازه مخزن دانه جو، آزمایشی گلدانی در فضای باز گلخانه غلات دانشکده کشاورزی کرج در فاصله زمانی دیماه 1384 و خرداد 1385 انجام شد. آزمایش در قالب طرح کاملا تصادفی به صورت فاکتوریل در سه تکرار و چهار گلدان در هر واحد آزمایشی طراحی شد. عامل های مورد بررسی عبارت بودند از چهار رقم جو شش ردیفه به نام های M80-7، بدون پوشش، ریحان و والفجر و تیمارها عبارت بودند از شاهد، حذف فتوسنتز سنبله و حذف فتوسنتز+کاهش شدت تعرق سنبله که در زمان ظهور سنبله در هر رقم اعمال شدند. نتایج نشان داد که تیمار حذف فتوسنتز سنبله در رقم های M80-7 و بدون پوشش و تیمار کاهش تعرق سنبله در رقم های ریحان و والفجر وزن دانه و سنبله را کاهش دادند. وجود همبستگی مثبت بین وزن سنبله و وزن هزار دانه نشان داد که اثر تیمارها بر کاهش اندازه مخزن از طریق کاهش میانگین وزن دانه بوده است. همچنین درصد پروتئین دانه افزایش یافت اما محتوای پروتئین سنبله تغییری پیدا نکرد. همبستگی منفی بین وزن هزار دانه و درصد پروتئین دانه نشان داد که تیمارهای آزمایش اثری بر تجمع پروتئین دانه نداشته اند و تغییرات محتوای پروتئین دانه ناشی از تغییر تجمع نشاسته در آن بوده است. از سوی دیگر با اینکه کاهش تعرق سنبله سبب کاهش معنی دار وزن سنبله و وزن هزار دانه رقم های ریحان و والفجر شد اما وزن ساقه تغییری نکرد. این امر نشان داد که تغییرات انتقال مجدد نتوانسته است اثر کاهش شدت تعرق را، که شاید به سبب کاهش ورود سیتوکینین به دانه ها باشد، جبران کند. به نظر می رسد فتوسنتز و تعرق سنبله به ترتیب از طریق تامین ماده پرورده و تنظیم میزان ورود سیتوکینین به دانه ها نقش مهمی در تعیین اندازه نهایی مخزن دانه دارد.